Who We Are
आत्ता मदत
01समजून घ्याजाणून घ्या

LGBTQIA+ म्हणजे काय

ही अक्षरांची यादी वाढत गेली, कारण जे अनुभव नेहमीच अस्तित्वात होते त्यांना लोकांना शब्द मिळत गेले. ती पाठ करायची गरज नाही. प्रत्येक अक्षर यासाठी जोडलं गेलं की आणखी एका गटाला नाव मिळावं.

अक्षरं

अक्षरं

अक्षरं

लेस्बियन

स्त्रियांकडे आकर्षित होणारी स्त्री.

गे

पुरुषांकडे आकर्षित होणारा पुरुष. स्वतःच्याच लिंगाकडे आकर्षित होणारे कोणीही व्यापक अर्थानं हा शब्द वापरतात.

बायसेक्शुअल

एकापेक्षा जास्त लिंगांकडे आकर्षित होणं, ते सारख्या प्रमाणात किंवा एकाच वेळी असलंच पाहिजे असं नाही.

ट्रान्सजेंडर

ज्या व्यक्तीची लैंगिक ओळख जन्मावेळी ठरवलेल्या लिंगापेक्षा वेगळी आहे. हे तुम्ही कोण आहात याबद्दल आहे, तुम्ही कोणावर प्रेम करता याबद्दल नाही.

क्वीअर किंवा क्वेश्चनिंग

क्वीअर हा समुदायानं परत आपलासा केलेला छत्र-शब्द आहे. क्वेश्चनिंग म्हणजे तुम्ही अजून स्वतःला समजून घेत आहात, आणि ते अगदी ठीक आहे.

इंटरसेक्स

पुरुष किंवा स्त्रीच्या नेहमीच्या व्याख्येत न बसणाऱ्या लैंगिक वैशिष्ट्यांसह जन्म. जैविक विविधतेचं हे एक नैसर्गिक रूप आहे.

असेक्शुअल आणि एरोमँटिक

लैंगिक आकर्षण (असेक्शुअल) किंवा रोमँटिक आकर्षण (एरोमँटिक) अत्यल्प किंवा अजिबात न वाटणं. काही जण A चा अर्थ ally म्हणजे सहयोगी असाही घेतात.

आणखी बरंच

पॅनसेक्शुअल, नॉन-बायनरी, जेंडरफ्लुइड, डेमिसेक्शुअल आणि इतर. प्लस म्हणजे यादी खुली राहते.

चार वेगळे मापदंड

चार वेगळ्या गोष्टी

सर्वात सामान्य गोंधळ चार वेगळ्या गोष्टी एकत्र करून टाकण्यातून होतो. मापदंड हलवून पाहा. एक हलवला तरी बाकीचे हलत नाहीत.

सामान्यतः पुरुषइंटरसेक्स विविधतासामान्यतः स्त्री
पुरुषनॉन-बायनरीस्त्री
पुरुषीसंमिश्रस्त्रीसुलभ
पुरुषएकापेक्षा जास्त लिंगंस्त्रिया

भारतातली लैंगिक विविधता, तिला पुसण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या कायद्यापेक्षा जुनी आहे.
कलम 377 हे 1861 चं आहे. शिखंडी आणि अर्धनारीश्वराच्या कथा त्याहून कितीतरी जुन्या आहेत.

पाश्चिमात्य आयात नाही

भारतातली लैंगिक विविधता

लैंगिक विविधता ही परकी कल्पना नाही. दक्षिण आशियात स्त्री-पुरुष या द्वैताबाहेरच्या माणसांचे जगातले काही सर्वात जुने समुदाय आहेत.

हिजडा आणि किन्नर

शतकानुशतकं जुने समुदाय, ज्यांची स्वतःची सामाजिक रचना आणि गुरू-चेला परंपरा आहे; मुघल दरबारांत आणि त्याआधीही त्यांची नोंद आढळते.

अरवानी आणि तिरुनंगई

तमिळ ओळखी. वार्षिक कूवागम उत्सवात महाभारतातल्या अरवानाचा उत्सव साजरा केला जातो.

जोगती आणि जोगप्पा

कर्नाटक आणि महाराष्ट्रातले देवी येल्लम्माचे लैंगिकदृष्ट्या वैविध्यपूर्ण भक्त.

महाकाव्यं आणि मंदिरं

महाभारतातला शिखंडी, अर्धनारीश्वर म्हणजे अर्धा शिव आणि अर्धी पार्वती असं रूप, आणि खजुराहोची शिल्पं.

शब्दकोश

शब्दकोश

46 शब्द, रोजच्या भाषेत, भारतीय समुदाय स्वतःसाठी वापरतात ते शब्दही त्यात आहेत. कोणताही शब्द शोधा.

अरवानी (Aravani)

अरवानाचा सन्मान करणाऱ्या ट्रान्स स्त्रिया आणि हिजडा समुदायातल्या लोकांसाठीचा तमिळ शब्द; अरवानाची कथा तमिळनाडूमधल्या वार्षिक कूवागम उत्सवात पुन्हा सांगितली जाते.

अल्पसंख्य-ताण (Minority stress)

हेटाळणी, भेदभाव आणि ओळख लपवण्यामुळे क्वीअर माणसांवर येणारा अतिरिक्त, सततचा ताण.

असेक्शुअल (Asexual / ace)

लैंगिक आकर्षण अत्यल्प किंवा अजिबात न वाटणं. असेक्शुअल माणसांना तरीही प्रेम आणि सोबत हवी असू शकते.

आतल्या आत रुजलेला होमोफोबिया (Internalised homophobia)

क्वीअर असण्याबद्दलच्या नकारात्मक समजुती, ज्या क्वीअर माणसं समाजाकडून घेतात आणि स्वतःवरच उलटवतात.

इंटरसेक्स (Intersex)

पुरुष किंवा स्त्रीच्या नेहमीच्या व्याख्येत न बसणाऱ्या लैंगिक वैशिष्ट्यांसह (गुणसूत्रं, हार्मोन्स किंवा शरीररचना) जन्म. हे शरीराबद्दल आहे, ओळख किंवा आकर्षणाबद्दल नाही.

एजेंडर (Agender)

आपल्याला कोणतंही लिंग नाही, किंवा लिंग ही संकल्पना आपल्याला लागूच होत नाही असं वाटणारी व्यक्ती.

एरोमँटिक (Aromantic)

रोमँटिक आकर्षण अत्यल्प किंवा अजिबात न वाटणं.

ओळख उघड करणं (Outing)

एखाद्याची ओळख त्याच्या संमतीशिवाय उघड करणं. त्यामुळे त्याला धोका होऊ शकतो.

ओळख लपवून जगणं (Closeted)

स्वतःच्या लैंगिक कलाबद्दल किंवा लैंगिक ओळखीबद्दल उघडपणे न सांगणं, अनेकदा सुरक्षिततेसाठी.

कन्व्हर्जन थेरपी (Conversion therapy)

लैंगिक कल किंवा लैंगिक ओळख बदलण्याचे, विश्वासार्हता गमावलेले प्रयत्न. भारतात 2022 पासून डॉक्टरांसाठी व्यावसायिक गैरवर्तन.

कलम 377 (Section 377)

वसाहतकाळातला कायदा, ज्यानं 2018 पर्यंत भारतात समलैंगिक नाती गुन्हा ठरवली होती.

किन्नर (Kinnar)

अनेक हिजडा समुदाय स्वतःसाठी वापरतात तो शब्द, भारतीय पुराणकथांतल्या किन्नरांवरून घेतलेला. उत्तर भारतात मोठ्या प्रमाणावर वापरला जातो. किन्नर आखाडा 2015 मध्ये स्थापन झाला.

कोठी (Kothi)

दक्षिण आशियातला एक सामुदायिक शब्द, जन्मावेळी पुरुष मानल्या गेलेल्या आणि पुरुषांसोबत स्त्रीसदृश भूमिका घेणाऱ्या व्यक्तीसाठी. त्यात लिंग आणि लैंगिकता मिसळलेली आहेत, म्हणून एखादी व्यक्ती स्वतःसाठी वापरत असेल तेव्हाच तो वापरा.

क्वीअर (Queer)

जे विषमलैंगिक किंवा सिसजेंडर नाहीत त्या सगळ्यांसाठीचा, परत आपलासा केलेला छत्र-शब्द.

गे (Gay)

बहुतेकदा पुरुषांकडे आकर्षित होणारा पुरुष, पण अनेक स्त्रियाही स्वतःसाठी हा शब्द वापरतात.

चुकीच्या लिंगानं संबोधणं (Misgendering)

एखाद्या व्यक्तीला चुकीचं लिंग, सर्वनामं किंवा नाव वापरून संबोधणं.

जन्मावेळी ठरवलेलं लिंग (Assigned at birth)

बाळाच्या जन्मावेळी डॉक्टर जे लिंग नोंदवतात, साधारणपणे दिसणाऱ्या शारीरिक रचनेवरून.

जेंडर डिस्फोरिया (Gender dysphoria)

काही ट्रान्स माणसांना, त्यांचं शरीर किंवा सामाजिक भूमिका त्यांच्या लैंगिक ओळखीशी जुळत नसताना, होणारा त्रास.

जेंडरफ्लुइड (Genderfluid)

काळानुसार बदलत राहणारी लैंगिक ओळख.

जोगप्पा (Jogappa)

कर्नाटक आणि महाराष्ट्रातले देवी येल्लम्माचे भक्त, ज्यांना जन्मावेळी पुरुष मानलं गेलं आणि जे स्त्रीसदृश भूमिकेत जगतात. स्त्री भक्तांसाठी समुदायातला शब्द जोगती आहे.

टू-स्पिरिट (Two-Spirit)

उत्तर अमेरिकेतल्या काही मूलनिवासी लोकांनी लैंगिकदृष्ट्या वैविध्यपूर्ण ओळखींसाठी वापरलेला शब्द.

ट्रान्झिशन (Transition)

आपल्या लिंगानुसार जगण्यासाठी काही ट्रान्स माणसं उचलतात ती पावलं: सामाजिक, कायदेशीर किंवा वैद्यकीय. एकच योग्य मार्ग नाही.

ट्रान्सजेंडर (Transgender)

ज्या व्यक्तीची लैंगिक ओळख जन्मावेळी ठरवलेल्या लिंगापेक्षा वेगळी आहे. अनेकदा “ट्रान्स” असं छोटं रूप वापरलं जातं.

ट्रान्सफोबिया (Transphobia)

ट्रान्सजेंडर माणसांबद्दलचा पूर्वग्रह किंवा भेदभाव.

डेडनेम (Deadname)

एखाद्या ट्रान्स व्यक्तीचं जन्माचं नाव, जे ती आता वापरत नाही. ते मुद्दाम वापरणं दुखावणारं असतं.

डेमिसेक्शुअल (Demisexual)

खोल भावनिक नातं तयार झाल्यानंतरच लैंगिक आकर्षण वाटणं.

तिरुनंगई (Thirunangai)

“आदरणीय स्त्री” असा अर्थ असलेला तमिळ शब्द, ट्रान्स स्त्रियांसाठी वापरला जातो आणि आता अधिकृत तमिळ वापरात सामान्य आहे.

नालसा निकाल (NALSA judgment)

2014 चा सर्वोच्च न्यायालयाचा निकाल, ज्यानं ट्रान्सजेंडर माणसांना तिसरं लिंग म्हणून मान्यता दिली आणि स्वतःची लैंगिक ओळख स्वतः ठरवण्याच्या त्यांच्या हक्काला दुजोरा दिला.

निवडलेलं कुटुंब (Chosen family)

मित्र आणि समुदाय, जे खऱ्या अर्थानं कुटुंब असतात. जन्माचं कुटुंब एखाद्याला स्वीकारू शकत नसेल किंवा स्वीकारत नसेल तेव्हा हे सामान्य असतं.

नॉन-बायनरी (Non-binary)

पुरुष किंवा स्त्री या वर्गांबाहेरची लैंगिक ओळख.

पॅनसेक्शुअल (Pansexual)

लिंग कोणतंही असो, आकर्षण.

प्राइड (Pride)

क्वीअर ओळखीचा उत्सव आणि समान हक्कांची चळवळ. भारतातली पहिली प्राइड वॉक 1999 मध्ये कोलकात्यात झाली.

बायफोबिया (Biphobia)

बायसेक्शुअल माणसांबद्दलचा पूर्वग्रह, त्यात ते गोंधळलेले किंवा हावरट असतात असे दावेही येतात.

बायसेक्शुअल (Bisexual)

एकापेक्षा जास्त लिंगांकडे आकर्षण. याचा अर्थ सगळ्यांकडे सारखं आकर्षण असा नाही, आणि हा दुसऱ्या कशाकडे जाण्याचा टप्पाही नाही.

लॅव्हेंडर विवाह (Lavender marriage)

सोयीचं लग्न, अनेकदा एका समलैंगिक पुरुष आणि एका लेस्बियन स्त्रीमधलं, आपला लैंगिक कल लपवण्यासाठी.

लेस्बियन (Lesbian)

स्त्रियांकडे आकर्षित होणारी स्त्री.

लैंगिक अभिव्यक्ती (Gender expression)

एखादी व्यक्ती कपडे, आवाज आणि वर्तनातून आपलं लिंग कसं मांडते.

लैंगिक ओळख (Gender identity)

आपण पुरुष, स्त्री, दोन्ही, दोन्हीपैकी कोणीच नाही, किंवा आणखी काही असल्याची व्यक्तीची आतली जाणीव.

लैंगिक ओळखीला पूरक आरोग्यसेवा (Gender-affirming care)

एखाद्याला आपल्या लिंगानुसार जगायला मदत करणारा वैद्यकीय, सामाजिक आणि कायदेशीर आधार: समुपदेशन, हार्मोन्स, शस्त्रक्रिया, कागदपत्रांवर नवीन नाव. सगळ्यांना हे सगळं लागतंच असं नाही, आणि काहींना यांपैकी काहीच नको असतं.

विषमलैंगिकताकेंद्री विचार (Heteronormativity)

सगळे जण विषमलैंगिक असतात आणि विषमलैंगिक असणं हीच नेहमीची गोष्ट आहे, हा समज.

सर्वनामं (Pronouns)

एखाद्याचा उल्लेख करण्यासाठी वापरले जाणारे शब्द, जसे इंग्रजीत he, she किंवा they.

सहयोगी (Ally)

जी व्यक्ती स्वतः LGBTQIA+ नाही, पण क्वीअर माणसांना सक्रियपणे पाठिंबा देते.

सिसजेंडर (Cisgender)

ज्या व्यक्तीची लैंगिक ओळख जन्मावेळी ठरवलेल्या लिंगाशी जुळते.

स्वतःबद्दल सांगणं (Coming out)

आपली ओळख इतरांना सांगणं. हे आयुष्यभर पुन्हा पुन्हा घडत राहतं, एकदाच नाही.

हिजडा (Hijra)

ट्रान्स आणि लैंगिकदृष्ट्या वैविध्यपूर्ण माणसांचा, मोठा सांस्कृतिक इतिहास असलेला दक्षिण आशियाई समुदाय.

होमोफोबिया (Homophobia)

समलैंगिक पुरुष आणि स्त्रियांबद्दलची भीती, द्वेष किंवा भेदभाव.