विज्ञान

हा आजार आहे का?

पहिली काटेकोर चाचणी 1957 मध्ये झाली. मानसशास्त्रज्ञ Evelyn Hooker यांनी रुग्ण नसलेल्या 30 समलैंगिक आणि 30 विषमलैंगिक पुरुषांना व्यक्तिमत्त्व चाचण्या दिल्या, आणि मग तज्ज्ञ वैद्यकांना त्यांच्यातला फरक ओळखायला सांगितलं. त्यांना ते जमलं नाही. समलैंगिक पुरुष मानसिकदृष्ट्या इतर सगळ्यांइतकेच निरोगी होते. 1973 पर्यंत अमेरिकन सायकियाट्रिक असोसिएशननं समलैंगिकतेला आपल्या पुस्तिकेतून वगळलं होतं; WHO नं 1990 मध्ये तेच केलं.

मग सर्वेक्षणांत क्वीअर माणसांमध्ये अजूनही जास्त चिंता आणि नैराश्य का दिसतं? Ilan Meyer यांचं अल्पसंख्य-ताणाचं मॉडेल (2003) याचं उत्तर देतं: हा अतिरिक्त त्रास हेटाळणी, नाकारलं जाणं, भेदभाव आणि स्वतःला लपवण्याचा ताण यांतून येतो, लैंगिक कलातून नाही. समाज जिथे अधिक सुरक्षित होतात, तिथे हा फरक कमी होतो. अभ्यास वाचा

ही निवड आहे का?

एखाद्या विषमलैंगिक व्यक्तीला विचारलं की तिनं विषमलैंगिक व्हायचं कधी ठरवलं, तर तिच्याकडे उत्तर नसतं. संशोधन अनेक दिशांनी त्याच ठिकाणी पोहोचतं:

• जुळे. स्वीडनमधल्या सुमारे 3,800 जुळ्या जोड्यांच्या अभ्यासात पुरुषांच्या समलैंगिक वर्तनातल्या फरकापैकी साधारण एक-तृतीयांश आणि स्त्रियांमधल्या साधारण एक-पंचमांश फरकाचं स्पष्टीकरण जनुकांनी दिलं. कुटुंबातल्या समान संगोपनानं जवळजवळ काहीच नाही.
• जनुकशास्त्र. 4,77,522 माणसांच्या 2019 च्या विश्लेषणात कोणतंही एक “गे जनुक” आढळलं नाही, पण अनेक लहान जनुकीय प्रभाव आढळले, जे मिळून फरकाचा एक भाग स्पष्ट करतात. कोणाचाही लैंगिक कल डीएनएवरून सांगता येत नाही, असा इशारा लेखकांनी दिला.
• जन्माआधी. त्याच आईपासून जन्मलेला प्रत्येक मोठा भाऊ एखादा पुरुष समलैंगिक असण्याची शक्यता वाढवतो, पण सोबत वाढलेल्या सावत्र मोठ्या भावांचा काही परिणाम होत नाही. हे घराकडे नाही, गर्भाकडे निर्देश करतं.
• मेंदू. इमेजिंग आणि मरणोत्तर अभ्यासांत गटांमध्ये लहान फरक आढळले आहेत. हे सुरुवातीचे धागे आहेत, कारणाचा पुरावा नाही.

माणसं एवढंच निवडतात की आपल्या भावना लपवायच्या की नाही. त्या भावना असाव्यात की नसाव्यात, हे ते कधीच निवडत नाहीत. अभ्यास वाचा

तो बदलता येतो का?

अमेरिकन सायकॉलॉजिकल असोसिएशनच्या 2009 च्या कार्यगटानं दशकानुदशकांच्या “बदलण्याच्या प्रयत्नां”चा आढावा घेतला आणि ते चालतात याचा कोणताही विश्वासार्ह पुरावा नाही, पण त्यांमुळे हानी होऊ शकते याचे पुरावे आहेत, असं आढळलं. नंतरची सर्वेक्षणं अशा प्रयत्नांना नैराश्य आणि आत्महत्येच्या प्रयत्नांच्या वाढत्या प्रमाणाशी जोडतात. भारताचा वैद्यकीय आयोग आता डॉक्टरांनी केलेल्या कन्व्हर्जन थेरपीला व्यावसायिक गैरवर्तन मानतो. बरं करण्यासारखं काही नाहीच. अभ्यास वाचा

हे अनैसर्गिक आहे का?

समलैंगिक वर्तन शेकडो प्राणिप्रजातींमध्ये आणि आतापर्यंत अभ्यास झालेल्या प्रत्येक मानवी समाजात नोंदवलं गेलं आहे. Nature Ecology & Evolution मधला 2019 चा एक शोधनिबंध असा युक्तिवाद करतो की ते उत्क्रांतीच्या सुरुवातीपासून प्राणिजीवनाचा भाग असावं, एखादी विचित्र गोष्ट नाही, जिला खास स्पष्टीकरण हवं. अभ्यास वाचा