गैरसमज आणि तथ्यं

एखाद्या विषमलैंगिक व्यक्तीला विचारा, तिनं विषमलैंगिक व्हायचं कधी ठरवलं? जुळ्यांवरचे आणि जनुकांवरचे अभ्यास सांगतात की यात जैविक घटकांची मोठी भूमिका आहे आणि संगोपनाची जवळजवळ नाही. आपल्या भावना लपवायच्या की नाही, हे माणूस ठरवू शकतो. त्या भावना असाव्यात की नसाव्यात, हे ठरवू शकत नाही.

WHO, अमेरिकन सायकियाट्रिक असोसिएशन आणि इंडियन सायकियाट्रिक सोसायटी, तिघांनीही हे नाकारलं आहे. क्वीअर माणसांमध्ये नैराश्याचं प्रमाण जास्त दिसतं, त्याचा संबंध हेटाळणी आणि नाकारलं जाण्याशी आहे, लैंगिक कलाशी नाही.

बरं करण्यासारखं काही नाहीच. लैंगिक कल बदलण्याचे प्रयत्न चालत नाहीत आणि त्यांचा संबंध आत्महत्येच्या प्रयत्नांच्या वाढत्या प्रमाणाशी आहे. भारतात कन्व्हर्जन थेरपी करणाऱ्या डॉक्टरांवर व्यावसायिक गैरवर्तनाची कारवाई होऊ शकते.

आयात झाला तो याच्याविरुद्धचा कायदा, जो ब्रिटिशांनी 1861 मध्ये आणला. भारतातली महाकाव्यं, मंदिरं आणि हिजडा समुदाय शतकानुशतकांची विविधता दाखवतात.

समलैंगिक वर्तन शेकडो प्रजातींमध्ये आणि आतापर्यंत अभ्यास झालेल्या प्रत्येक मानवी समाजात नोंदवलं गेलं आहे.

जुळ्यांवरच्या अभ्यासांत कुटुंबाच्या समान वातावरणामुळे जवळजवळ काहीच स्पष्ट झालं नाही. क्वीअर माणसं दिसू लागल्यानं क्वीअर मुलांना सुरक्षित वाटतं; त्यामुळे कोणी क्वीअर बनत नाही.

बायसेक्शुअल असणं हा स्वतःचा एक स्थिर लैंगिक कल आहे. ती अनिश्चितता नाही.

भारतीय न्यायालयं 2014 पासून ट्रान्स माणसांना मान्यता देत आहेत, आणि हिजडा समुदाय शतकानुशतकं अस्तित्वात आहेत. एवढा भेदभाव कोणी फॅशन म्हणून स्वीकारत नाही.

समलैंगिक पालकांकडे वाढलेल्या मुलांवरचे अभ्यास साधारणपणे असं दाखवतात की ती इतर मुलांइतकीच चांगली वाढतात. महत्त्वाचं असतं ते प्रेमळ, स्थिर घर.

काहींची ओळख काळानुसार बदलते; बहुतेकांसाठी लैंगिक कल स्थिर असतो. दोन्ही बाबतींत भावना खऱ्या आहेत आणि आदराला पात्र आहेत.

संशोधनात लैंगिक कल आणि बालकांवरील लैंगिक अत्याचार यांच्यात कोणताही संबंध आढळत नाही. हा गैरसमज अनेक दशकं भेदभावाचं समर्थन करण्यासाठी वापरला गेला आहे.

कलम 377 2018 मध्ये गुन्हा म्हणून संपलं. विवाह, दत्तक, संयुक्त वारसा आणि रोजच्या जगण्यातली अनेक संरक्षणं अजूनही नाहीत. 2023 मध्ये सर्वोच्च न्यायालयानं समलैंगिक विवाहाला मान्यता द्यायला नकार दिला आणि प्रश्न संसदेवर सोडला.

प्रत्यक्षात त्याचा वापर समलैंगिक पुरुष, ट्रान्स स्त्रिया, हिजडा आणि कोठी या सगळ्यांना सारखाच त्रास देण्यासाठी आणि ब्लॅकमेल करण्यासाठी होत असे. पोलिसांना शिक्षा होण्याची गरज नव्हती. खटल्याची धमकीच पैसे उकळायला किंवा गप्प करायला पुरेशी होती.

अनेक ट्रान्स माणसं कधीच शस्त्रक्रिया करत नाहीत, आरोग्य, खर्च किंवा स्वतःच्या निवडीमुळे. 2014 च्या नालसा निकालानं सांगितलं की एखाद्याची लैंगिक ओळख मान्य करण्यासाठी कोणतीही वैद्यकीय प्रक्रिया सक्तीची करता येत नाही. 2026 ची एक दुरुस्ती हा प्रश्न पुन्हा उघडते आणि तिला आव्हान दिलं जात आहे.

इंटरसेक्स म्हणजे पुरुष किंवा स्त्रीच्या नेहमीच्या व्याख्येत न बसणाऱ्या लैंगिक वैशिष्ट्यांसह जन्मलेलं शरीर. ट्रान्स म्हणजे जन्मावेळी ठरवलेल्या ओळखीपेक्षा वेगळी लैंगिक ओळख. काही माणसं दोन्ही असतात. अनेक फक्त एकच.

आकर्षण म्हणजे संधींचा तुटवडा नसतो. अनेक लेस्बियन आणि बायसेक्शुअल स्त्रिया आधी पुरुषांशी डेट करतात किंवा लग्न करतात, आणि तसा दबाव असतो म्हणूनच त्यांतल्या अनेकींना जे त्या आधीपासून जाणत होत्या ते बोलायला वर्षं लागतात.

त्यांना जोडीदार, आई-वडील आणि मुलं असतात, आणि रक्ताचं कुटुंब पाठ फिरवतं तेव्हा निवडलेलं कुटुंबही: हॉस्पिटलमध्ये भेटायला येणारे आणि सणाच्या जेवणाला सोबत बसणारे मित्र. न्यायालयं आणि कामाच्या जागा हळूहळू हे समजून घेत आहेत.

कारण तुमची एखादी जवळची व्यक्ती कदाचित क्वीअर आहे आणि तिला तुम्हाला सांगायला सुरक्षित वाटलेलं नाही. तुम्ही आज याबद्दल कसं बोलता, यावरून ठरतं की ती कधी सांगू शकेल की नाही.